بیمه دیفای چیست؟ آینده حفاظت از دارایی‌ها در فضای مالی غیرمتمرکز

اوراق بهادار، حساب‌های بانکی یا سپرده‌های بیمه‌شده در نظام مالی سنتی را که کنار بگذارید، در دنیای مالی غیرمتمرکز (DeFi) همه‌چیز بر بستر بلاک‌چین، قراردادهای هوشمند و کد اجرا می‌شود. این مدل مالی نوظهور توانایی حذف واسطه‌ها و بازکردن فرصت‌های مالی را دارد، اما هم‌زمان با آن، ریسک‌های منحصربه‌فردی را ایجاد کرده که ابزارهای سنتی بیمه نمی‌توانند به‌طور کامل آن‌ها را پوشش دهند. بیمه دیفای (DeFi Insurance) پاسخی است به همین نیاز؛ نوعی محافظت مالی طراحی‌شده مخصوص فضای غیرمتمرکز دارایی دیجیتال که با مکانیزم‌های قوی‌تر، شفاف‌تر و مبتنی بر جامعه عمل می‌کند. در این مقاله به‌طور جامع بررسی می‌کنیم که بیمه دیفای چیست، چگونه کار می‌کند، مزایا و چالش‌های آن چه هستند و چرا آینده حفاظت از دارایی‌ها در دنیای غیرمتمرکز به شکل قابل توجهی به آن وابسته است.

DeFi و نیاز به بیمه در فضای غیرمتمرکز

سیستم مالی غیرمتمرکز یا DeFi مجموعه‌ای از برنامه‌ها و پروتکل‌های مالی است که بدون واسطه‌های سنتی مثل بانک‌ها یا کارگزاری‌ها عمل می‌کنند. این سیستم به کاربران امکان می‌دهند، خدماتی مانند قرض‌دادن، وام‌گرفتن، صرافی غیرمتمرکز، بهره‌برداری از نقدینگی و حتی بیمه را به‌طور مستقیم از طریق قراردادهای هوشمند انجام دهند.

در نگاه اول، ایده حذف واسطه‌ها جذاب به نظر می‌رسد، اما همین ویژگی غیرمتمرکز و کدمحور باعث ایجاد ریسک‌های جدیدی می‌شود. در سیستم‌های سنتی، اگر بانکی ورشکست شود یا پول از بین برود، نهادهای بیمه‌ای مثل FDIC در آمریکا تا حد زیادی سپرده‌های مشتریان را پوشش می‌دهند. در دنیای DeFi، کاربر خودش مسئول مدیریت و حفاظت از دارایی‌اش است و اگر قرارداد هوشمندی هک شود، کد دچار نقص شود یا یک پروتکل مورد حمله قرار گیرد، به‌طور معمول هیچ جایی برای بازپرداخت خسارت وجود ندارد.

همین خلأ باعث شد بازیگران بازار به سمت طراحی پروتکل‌های بیمه غیرمتمرکز حرکت کنند؛ مکانیزم‌هایی که بتوانند به‌جای تمرکز بر نهادهای بیمه سنتی، از اشتراک منابع و مکانیسم‌های جمع‌سپاری ریسک بهره ببرند تا افراد و پروژه‌ها بتوانند در صورت وقوع خسارت، بخشی از ارزش از دست‌رفته را بازیابی کنند.

بیمه دیفای چیست؟

بیمه DeFi به‌طور کلی به مجموعه‌ای از پروتکل‌های مبتنی بر بلاک‌چین اشاره دارد که به کاربران امکان می‌دهند برای ریسک‌های خاص در فضای مالی غیرمتمرکز پوشش انتخاب کنند و در ازای پرداخت هزینه (که شبیه به حق بیمه است.) از پرداخت خسارت در صورت وقوع سناریوهای تعریف‌شده، بهره‌مند شوند. در مقابل بیمه‌های سنتی که توسط شرکت‌های بیمه‌گذار مرکزی مدیریت و ضمانت می‌شوند، پروتکل‌های بیمه دیفای از ترکیبی از قراردادهای هوشمند، صندوق‌های سرمایه و مکانیسم‌های حکمرانی غیرمتمرکز برای ارائه پوشش استفاده می‌کنند.

بیمه‌ها در اکوسیستم دیفای شامل پوشش‌های زیر هستند:

• پوشش قرارداد هوشمند: محافظت در برابر خطاها یا نقص‌های کد که منجر به از دست رفتن دارایی می‌شود.
• پوشش ریسک پروتکل: محافظت در برابر حملات پیچیده مثل حملات اقتصادی، دستکاری داده‌‌های اوراکل یا نقص‌های لایه‌های پروتکل.
• پوشش توکن‌های بهره‌ساز (Yield Token Cover): محافظت در برابر نوسانات یا شکست عملکرد دارایی‌های بهره‌دهنده.
• پوشش مرتبط با استیبل‌کوین‌ها: پوشش خطر افت قیمت یک استیبل‌کوین نسبت به ارز پایه.

به بیان ساده، بیمه دیفای تلاش می‌کند آن ریسک‌هایی را که در چارچوب سنتی قابل سنجش یا قابل انتقال نیستند به‌صورت شفاف، خودکار و با مشارکت جامعه پوشش بدهد.

چگونه بیمه دیفای کار می‌کند؟

ساختار بیمه دیفای به‌طور بنیادین با بیمه‌های سنتی تفاوت دارد. در یک پروتکل بیمه دیفای، کاربران می‌توانند دارایی خود را به صندوق‌های جمعی ریسک اختصاص دهند، یا حق بیمه پرداخت کنند تا در صورت وقوع سناریوی خسارت، از صندوق استفاده شود. پرداخت خسارت، ارزیابی آن و مدیریت منابع همگی از طریق قراردادهای هوشمند و حکمرانی DAO انجام می‌شود.

به‌عنوان مثال، یکی از برجسته‌ترین و شناخته‌شده‌ترین پروتکل‌های بیمه دیفای، Nexus Mutual است. این پلتفرم از یک ساختار DAO (سازمان مستقل غیرمتمرکز) برای مدیریت منابع و تصمیم‌گیری درباره پرداخت خسارت‌ها استفاده می‌کند. اگر کاربری بخواهد پوشش بیمه‌ای بخرد، باید به عضویت در این پروتکل درآید و از توکن بومی استفاده کند تا پوشش برای ریسک مشخصی خریداری شود. سپس اعضای دیگر (یا دارندگان توکن) در رأی‌گیری برای تعیین اینکه آیا ادعا (Claim) واقعی است یا خیر، مشارکت می‌کنند.

برخلاف بیمه‌های سنتی که تعهد قانونی به پرداخت خسارت دارند، Nexus Mutual و بسیاری از پروتکل‌های مشابه پوشش را به‌صورت اختیاری و جمعی تامین می‌کنند؛ یعنی پرداخت نهایی بر اساس رأی جامعه و وضعیت منابع موجود در صندوق صورت می‌گیرد.

Nexus Mutual؛ نمونه برجسته بیمه دیفای

یکی از پروتکل‌های پیشرو در بیمه DeFi که از سال ۲۰۱۹ فعال بوده، Nexus Mutual است. این پروتکل تلاش می‌کند تا پوشش مالی را برای ریسک‌های منحصر به‌فرد قراردادهای هوشمند فراهم کند؛ بدون آنکه وابسته به شرکت بیمه سنتی باشد. ساختار Nexus Mutual بر پایه یک صندوق مشترک منابع قرار دارد که توسط اعضا تأمین می‌شود. اعضا در ازای مشارکت در تأمین سرمایه صندوق، توکن NXM دریافت می‌کنند که نقش حکمرانی و عضویت را نیز دارد. در این مدل، منابع جمع‌شده به‌عنوان پشتوانه برای پرداخت خسارت‌ها استفاده می‌شود و هر فرد شرکت‌کننده به‌صورت مستقیم در تأمین ریسک و تصمیم‌گیری برای پرداخت ادعاها نقش دارد.

پوشش‌های ارائه‌شده در Nexus Mutual شامل چند دسته است:

• پوشش قرارداد هوشمند (Smart Contract Cover): محافظت در برابر خطاها و نقص‌های کد که باعث از دست رفتن دارایی می‌شود.
• پوشش پروتکل (Protocol Cover): محافظت در برابر حملات پیچیده‌تر مثل دستکاری اوراکل یا حملات اقتصادی.
• پوشش توکن بهره‌ساز (Yield Token Cover): اختصاص به محافظت از دارایی‌های بهره‌ده در برابر ریسک‌های خاص عملکرد.

این پوشش‌ها به کاربران امکان می‌دهد خود را در برابر رویدادهای غیرمنتظره در DeFi از جمله هک پروتکل‌ها یا کدهای آسیب‌پذیر بیمه کنند؛ رویدادی که در سال‌های اخیر بارها منجر به از دست رفتن سرمایه‌های کلان شده است.

مزایای بیمه دیفای نسبت به بیمه سنتی

بیمه DeFi چند مزیت مهم نسبت به سیستم‌های بیمه کلاسیک دارد که آن را به یک ابزار مهم در حفاظت از دارایی‌های دیجیتال تبدیل می‌کند. در ادامه این موارد را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

شفافیت کامل و خودکار بودن

پروتکل‌های بیمه دیفای بر پایه بلاک‌چین قرار دارند؛ بنابراین هر تراکنش، هر پرداخت و هر قرارداد هوشمند به‌صورت عمومی و قابل ردیابی است. در بیمه‌های سنتی، فرآیند بررسی خسارت و اسناد مرتبط اغلب محرمانه و پیچیده است، اما در DeFi همین فرآیند از طریق قراردادهای هوشمند و بدون واسطه انسانی انجام می‌شود.

مشارکت جامعه و حاکمیت غیرمتمرکز

اکثر پروتکل‌ها از مدل حکمرانی DAO استفاده می‌کنند که به اعضای پلتفرم اجازه می‌دهد در تصمیم‌گیری درباره پوشش‌ها و پرداخت خسارت مشارکت کنند. این مشارکت اجتماعی باعث افزایش توان ریسک‌پذیری و اطمینان بیشتر کاربران نسبت به عملکرد بیمه می‌شود.

اتکاء کمتر به نهادهای مرکزی

در بیمه سنتی، شرکت بیمه به‌عنوان شخص ثالثی مرکزی عمل می‌کند که نه‌تنها حق بیمه را تعیین می‌کند، بلکه در نهایت تصمیم‌گیرنده اصلی درباره پرداخت خسارت است. در بیمه دیفای، پروتکل به‌صورت خودکار و از طریق کد اجرا می‌شود و تصمیم نهایی غالباً توسط جامعه اعضا یا قراردادهای هوشمند گرفته می‌شود، نه توسط یک سازمان متمرکز.

ریسک‌ها و چالش‌های بیمه دیفای

با وجود نوآوری‌های قابل‌توجه، بیمه دیفای همچنان در مرحله‌ای قرار دارد که با ریسک‌ها و محدودیت‌های ساختاری روبه‌رو است. نبود چارچوب‌های حقوقی مشخص، ظرفیت محدود صندوق‌های بیمه، وابستگی شدید به کد و قراردادهای هوشمند، همچنین چالش‌های مرتبط با حاکمیت غیرمتمرکز، باعث می‌شود این مدل بیمه‌ای نتواند در همه سناریوها، به طور کامل جایگزین بیمه‌های سنتی شود.

• ظرفیت پایین پوشش: با وجود رشد سریع دیفای، مجموع دارایی‌هایی که در پروتکل‌های بیمه غیرمتمرکز پوشش داده شده‌اند نسبت به کل ارزش قفل‌شده (TVL) در DeFi بسیار کم است؛ تنها بخش کوچکی از دارایی‌ها واقعاً تحت بیمه قرار می‌گیرند که این موضوع ظرفیت خسارت پرداختی را محدود می‌کند.
• عدم تضمین حقوقی: در حالی که بیمه‌های سنتی توسط قوانین بیمه‌گری و دادگاه‌ها پشتیبانی می‌شوند، بیمه دیفای فاقد همان چارچوب حقوقی مشخص است. در شرایط اختلاف یا دعوی حقوقی، مرجع مشخصی برای حل این موارد وجود ندارد و قراردادهای هوشمند باید به‌تنهایی تصمیم‌گیرنده باشند.
• چالش‌های رگولاتوری: بسیاری از کشورها هنوز در حال تعریف چارچوب قانونی برای DeFi هستند و بیمه دیفای در مرز میان بیمه و خدمات مالی نوین قرار دارد. تکلیف رگولاتوری این محصولات در بسیاری از مناطق هنوز روشن نیست که می‌تواند رشد و پذیرش آن‌ها را تحت تأثیر قرار دهد

آینده بیمه دیفای: چشم‌انداز رشد و نوآوری

اکوسیستم DeFi همچنان در حال تکامل است و با افزایش ارزش دارایی‌های مدیریت‌شده در این فضا، نیاز به ابزارهای پوشش ریسک پیشرفته‌تر نیز افزایش می‌یابد. سرمایه‌گذاران سازمانی، ارائه‌دهندگان نقدینگی و کاربران خرد همه به دنبال راهکارهایی هستند که بتوانند در برابر حملات پیچیده، نقص کد یا نوسانات شدید بازار از دارایی‌های خود محافظت کنند.

در همین راستا، پروتکل‌های بیمه دیفای در حال نوآوری هستند تا پوشش‌های جدیدتر و گسترده‌تری ارائه دهند؛ از جمله محصولاتی برای پوشش ریسک‌های لایه‌های ۲، محافظت از استیکرها در مدل‌های اثبات سهام و تعامل با پروتکل‌های بیمه سنتی با استفاده از مدل‌های جدید مثل Reinsurance یا پوشش دوگانه.

علاوه بر این، توسعه مدل‌های جدید حکمرانی، مکانیزم‌های خودکار تسویه خسارت و بهبود فرآیند ارزیابی ریسک، باعث شده بیمه DeFi نه‌تنها به‌عنوان یک راهکار مکمل، بلکه به‌عنوان یک زیرساخت کلیدی امنیتی برای کل اکوسیستم مالی غیرمتمرکز تبدیل شود.

بیمه دیفای، پلی میان ریسک و اعتماد در اقتصاد غیرمتمرکز

بیمه DeFi پاسخ طبیعی به نیازهای بازار مالی غیرمتمرکز است؛ بازاری که در آن ارزش‌های کلان بدون واسطه‌های سنتی مدیریت می‌شود و در عوض در معرض خطاهای کد، حملات پیچیده و شکست‌های پروتکل قرار دارد. از مدل‌های مبتنی بر DAO گرفته تا صندوق‌های سرمایه مشترک، بیمه دیفای ارائه‌دهنده راهکارهای نوآورانه‌ای است که می‌تواند بخشی از ناپایداری ریسک‌های دیفای را جبران کند. اگرچه هنوز راه درازی برای رسیدن به پوشش گسترده، استانداردهای حقوقی روشن و ظرفیت عظیم برای پرداخت خسارت وجود دارد، این حوزه به‌وضوح در مسیر بلوغ است و قدرت پوشش‌دهی، مشارکت جامعه و شفافیت خودکار آن، چشم‌انداز جدیدی برای حفاظت از دارایی‌ها در فضای مالی غیرمتمرکز ترسیم می‌کند.

منابع:

https://www.coingecko.com/learn/crypto-insurance

بیمه ارز دیجیتال؛ از تنوع پوشش‌ها تا چالش‌های واقعی بازار کریپتو